ต้นไม้ที่ปลูกไว้ในบ้านหรืออาคารอาจไม่ได้มีประโยชน์แค่ช่วยเพิ่มความสดชื่นและพื้นที่สีเขียวอีกต่อไป เพราะนักวิจัยไทยกำลังพัฒนาเทคโนโลยีที่สามารถนำกระบวนการธรรมชาติระหว่างรากพืชกับจุลินทรีย์ในดินมาเปลี่ยนเป็นพลังงานไฟฟ้าได้จริง
ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) พัฒนาเทคโนโลยี Plant-E พร้อมระบบสะสมพลังงานที่ช่วยให้ไฟฟ้าปริมาณน้อยจากต้นไม้หลายกระถางสามารถนำไปใช้งานได้ โดยผลทดลองใช้ต้นไม้ 22 กระถางสะสมพลังงานจนเปิดหลอด LED สีแดง 10 ดวงได้นานกว่า 1 ชั่วโมงครึ่ง
ใช้รากพืชและจุลินทรีย์ในดินสร้างกระแสไฟฟ้า
เทคโนโลยีนี้มีพื้นฐานมาจากระบบ Plant-Microbial Fuel Cell (PMFC) หรือเซลล์เชื้อเพลิงจุลินทรีย์จากพืช ซึ่งอาศัยกระบวนการที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติระหว่างพืชและจุลินทรีย์ในดิน
เมื่อพืชสังเคราะห์แสงและสร้างสารอินทรีย์เพื่อการเจริญเติบโต สารบางส่วนจะถูกปล่อยออกมาบริเวณราก จากนั้นจุลินทรีย์ในดินนำสารเหล่านี้ไปใช้ และจุลินทรีย์บางชนิดสามารถถ่ายทอดอิเล็กตรอนไปยังขั้วไฟฟ้าที่ติดตั้งในดินได้ เมื่อเชื่อมต่อกับวงจรจึงเกิดกระแสไฟฟ้าขึ้น
กระบวนการนี้ไม่ได้เป็นการดึงไฟฟ้าจากต้นไม้โดยตรง แต่เป็นการใช้ประโยชน์จากปฏิสัมพันธ์ระหว่างพืช จุลินทรีย์ และขั้วไฟฟ้า ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งกลางวันและกลางคืน หากสภาพแวดล้อมเหมาะสม
โจทย์สำคัญไม่ใช่แค่ผลิตไฟฟ้า แต่ต้องเก็บให้ได้ด้วย
ผศ.ดร.รุจิรา ดลเพ็ญ นักวิจัยจากสถาบันพัฒนาและฝึกอบรมโรงงานต้นแบบ (สรบ.) และห้องปฏิบัติการวิจัย Remediation มจธ. ระบุว่า ความท้าทายของเทคโนโลยีนี้คือไฟฟ้าที่ผลิตได้มีปริมาณน้อยมากและไม่สม่ำเสมอ
ทีมวิจัยจึงไม่ได้มุ่งแค่เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตไฟฟ้า แต่พัฒนาวงจรที่สามารถรวบรวมพลังงานจากกระถางหลายใบ ก่อนนำไปเก็บสะสมในอุปกรณ์ที่เรียกว่า Supercapacitor หรือซูเปอร์คาปาซิเตอร์ ซึ่งเป็นอุปกรณ์กักเก็บพลังงานที่สามารถรับและจ่ายพลังงานได้รวดเร็ว
แนวทางนี้ช่วยให้ไฟฟ้าที่เกิดขึ้นทีละน้อยสามารถสะสมจนมีปริมาณเพียงพอสำหรับจ่ายให้กับอุปกรณ์ขนาดเล็ก แทนที่จะผลิตไฟฟ้าได้แล้วปล่อยให้พลังงานสูญเปล่าเพราะไม่สามารถนำมาใช้ทันที
ทดลอง 22 กระถาง สะสมพลังงานได้ 20.87 จูล
ในการทดลอง ทีมวิจัยใช้ต้นอเมซอน ซึ่งเป็นพืชที่ชอบน้ำและดูแลรักษาง่าย พร้อมปรับรูปแบบกระถางและตำแหน่งขั้วไฟฟ้าให้เหมาะสม โดยปัจจัยอย่างขนาดกระถาง ระยะห่างของขั้วไฟฟ้า ความชื้น และคุณสมบัติของดิน ล้วนมีผลต่อประสิทธิภาพการผลิตพลังงาน เมื่อเชื่อมต่อกระถางต้นไม้ 22 กระถางแบบขนาน ระบบมีแรงดันไฟฟ้าขาเข้าประมาณ 0.51 โวลต์ และสามารถสะสมพลังงานจนมีแรงดันประมาณ 3.23 โวลต์ ภายใน 24 ชั่วโมง คิดเป็นพลังงานสะสมประมาณ 20.87 จูล
ขณะที่การใช้กระถาง 18 กระถาง ต้องใช้เวลาประมาณ 48 ชั่วโมงในการสะสมพลังงานจนถึงแรงดันใกล้เคียงกัน สะท้อนว่าการเพิ่มจำนวนกระถางช่วยลดระยะเวลาการสะสมพลังงานได้ภายใต้เงื่อนไขการทดลอง
เปิดไฟ LED 10 ดวงได้นานกว่า 1 ชั่วโมงครึ่ง
หลังจากสะสมพลังงานได้แล้ว ทีมวิจัยนำไฟฟ้าที่เก็บไว้มาใช้งานจริง โดยทดลองเปิดหลอด LED สีแดงจำนวน 10 ดวง พบว่าสามารถให้แสงสว่างได้นานกว่า 1 ชั่วโมงครึ่ง ในช่วง 30 นาทีแรก หลอดไฟมีความสว่างสูง ก่อนค่อย ๆ ลดลงตามปริมาณพลังงานที่เหลืออยู่ และเมื่อหยุดใช้งาน ระบบก็สามารถกลับมาสะสมพลังงานใหม่ได้อีกครั้ง
นอกจากนี้ ยังมีการพัฒนาระบบติดตามข้อมูลผ่านอินเทอร์เน็ต เพื่อให้สามารถตรวจสอบการสะสมและการใช้พลังงานผ่านโทรศัพท์มือถือ ช่วยติดตามการทำงานของระบบได้อย่างต่อเนื่อง
เป้าหมายของ Plant-E ไม่ใช่การนำมาใช้แทนระบบไฟฟ้าหลักในบ้าน แต่เป็นการพัฒนาแหล่งพลังงานขนาดเล็กสำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ไฟฟ้าไม่มาก เช่น เซ็นเซอร์และอุปกรณ์ตรวจวัดสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยีนี้อาจมีประโยชน์ในพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านแสงแดด เช่น อาคารสำนักงาน คอนโดมิเนียม หรือพื้นที่สีเขียวภายในอาคาร ซึ่งการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์อาจไม่สะดวก
tags : thaipublica