สมองวัย 50+ อาจกำลัง “รื้อระบบ” ครั้งใหญ่ โดยที่เราไม่รู้ตัว
ความจำที่ช้าลงหรือการประมวลผลที่ไม่เหมือนเดิมเมื่ออายุมากขึ้น อาจไม่ได้เกิดจากสมองเสื่อมลงเพียงอย่างเดียว แต่นักวิทยาศาสตร์ (scientists) พบว่าภายในสมองกำลังเกิดการเปลี่ยนแปลงระดับเซลล์ครั้งใหญ่ โดยเฉพาะบริเวณฮิปโปแคมปัส (Hippocampus) ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อความจำและการเรียนรู้
หนึ่งในการเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจเกิดขึ้นในช่วงอายุประมาณ 50-75 ปี เมื่อเซลล์ภูมิคุ้มกันที่เรียกว่า ไมโครเกลีย (Microglia) ซึ่งเปรียบเสมือนเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยของสมอง เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงจากเซลล์ชุดดั้งเดิมที่มีมาตั้งแต่ระยะตัวอ่อน ไปสู่กลุ่มเซลล์รูปแบบใหม่ที่มีลักษณะคล้ายไมโครเกลียที่มาจากเซลล์โมโนไซต์ในกระแสเลือด
ไมโครเกลียชุดดั้งเดิมมีหน้าที่ช่วยดูแลสภาพแวดล้อมภายในสมอง
ขณะที่เซลล์กลุ่มใหม่ที่เข้ามาแทนที่มีแนวโน้มกระตุ้นกระบวนการอักเสบได้ง่ายกว่า การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจึงอาจนำไปสู่ การอักเสบเรื้อรังภายในเนื้อสมอง ซึ่งเป็นหนึ่งในความเปลี่ยนแปลงสำคัญที่เกิดขึ้นเมื่อสมองมีอายุมากขึ้น แต่การเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดขึ้นกับระบบภูมิคุ้มกันเท่านั้น นักวิทยาศาสตร์ยังพบความเปลี่ยนแปลงของ แอสโทรไซต์ (Astrocytes) หรือเซลล์พี่เลี้ยงของสมอง ซึ่งมีบทบาทในการสนับสนุนการส่งสัญญาณประสาท รวมถึงช่วยดูแล Blood-brain barrier หรือแนวกั้นระหว่างกระแสเลือดกับเนื้อสมอง โดยจำนวนของเซลล์กลุ่มนี้ลดลง ขณะที่การทำงานของไมโทคอนเดรีย ซึ่งเป็นแหล่งผลิตพลังงานภายในเซลล์ก็ถดถอยลง
อีกจุดที่น่าสนใจคือ โครงสร้างจีโนมแบบสามมิติ (3D genome architecture) ภายในนิวเคลียสของเซลล์สมองก็เกิดการเปลี่ยนแปลงเช่นกัน โดยเกี่ยวข้องกับโปรตีน CTCF ซึ่งทำหน้าที่ช่วยจัดระเบียบและยึดโครงสร้างของ DNA เมื่อความสามารถในการจับกับ DNA ของโปรตีนดังกล่าวลดลง การจัดระเบียบของยีนภายในเซลล์ก็อาจเกิดความผิดปกติตามมา
เมื่อนำการเปลี่ยนแปลงทั้งหมดมาพิจารณาร่วมกัน
ตั้งแต่การเปลี่ยนชุดของไมโครเกลีย การลดลงของแอสโทรไซต์ ไปจนถึงความเปลี่ยนแปลงของโครงสร้าง DNA นักวิทยาศาสตร์มองว่านี่เป็นกลไกระดับเซลล์ที่ช่วยอธิบายว่า ทำไมสมองที่มีอายุมากขึ้นจึงมีความเปราะบางมากขึ้น และอาจเกี่ยวข้องกับสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อโรคทางระบบประสาท เช่น อัลไซเมอร์และภาวะสมองเสื่อม
การค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่า “สมองสูงวัย” ไม่ได้หมายถึงการที่เซลล์สมองเสื่อมลงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงหลายระบบที่เกิดขึ้นพร้อมกัน ทั้งระบบภูมิคุ้มกัน เซลล์สนับสนุน และการจัดระเบียบสารพันธุกรรม
องค์ความรู้ดังกล่าวอาจกลายเป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับการศึกษาวิธีรับมือกับการอักเสบและการเปลี่ยนแปลงของสมองในวัยสูงอายุ รวมถึงแนวทางรักษาใหม่ ๆ ที่อาจช่วยรักษาการทำงานของสมองให้ยาวนานขึ้นในอนาคต
tags : scitechdaily
